Ne var ki Rusya yönetimi, Vatikan’ın arabuluculuk girişimine soğuk yaklaşıyor. Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Rusya ile Ukrayna gibi iki Ortodoks ülkenin arabulucuğunu Vatikan gibi Katolik bir devletin yapamayacağını söyledi.
Lavrov’un bu açıklamasına Ukraynalı uzmanlar, “Türkiye gibi bir Müslüman ülkede müzakereye itiraz etmiyor da Vatikan’ın Katolik olması onu rahatsız ediyor” diye yanıt verdi.
Aslına bakarsak, Rusya’da muhafazakâr çevrelerin önemli bir bölümü, Katolik Batı karşısında İslam dünyasını kendisine daha yakın görür. İki yıl önce, Rus Ortodoks Patriği Kiril, Ortodoksların Katolik Batı’dan ziyade İslam dünyasına yakın olduğunu söyleyerek bu konuda çığır açmıştır. Ukrayna kökenli Rus yazarı Nikolay Gogol’ün Taras Bulba hikâyesinde, batıda Polonyalılar, güneyde Osmanlı Türkleri ve Tatarlar, kuzeyde Ruslar arasında kalmış Ukrayna Kozaklarını anlatırken Ukrayna Kozaklarını Ortodoksluğun koruyucusu olarak gösterir ve Kazakların Osmanlı’ya karşı mücadelesini yağma akını olarak anlatırken Polonyalılara karşı mücadelesini, Ortodoksların Katoliklere karşı yürüttüğü kutsal, dini bir savaş olarak yansıtır.
Ancak eğer Vatikan’da eski papa olsaydı, Ruslar büyük bir ihtimalle onun Katolikliğini sorun etmeyeceklerdi. Çünkü önceki Papa Françesko, Rusya ile Ukrayna arasında daha tarafsız bir tutum takınmış ve Ruslarla Ukraynalıların kardeş halklar olduğunu söylediği için Ukrayna milliyetçilerinin ve Batı’daki Rusya karşıtlarının tepkisini çekmişti. Eski papa, birkaç yıl önce arabuluculuk teklifinde bulunduğunda bu teklife Rusya değil, Ukrayna tepki göstermişti. Şimdiki Papa 14. Leo ise Rusya’ya karşı daha eleştirel bir tavır sergiliyor ve bu haliyle Ukrayna milliyetçilerinin ve Rusya karşıtı çevrelerin sempatisini topluyor. Rusya’nınsa bu şartlarda neden Vatikan’ın ev sahipliğine “hayır” dediğini anlamak zor değil.
Yeni papa, Ortodoks dünyasına yönelik iki tavrında da selefinden ayrılıyor. Papa Françesko, Rus Ortodoks Kilisesi ile yakın diyalog kurmuş ve 2016’da Küba’da Rus Ortodoks Patriği Kiril ile bir araya gelerek Fener Patrikhanesi’nin tepkisini çekmişti. Yeni papa ise ABD destekli Fener Patrikhanesi’ni, Ortodoks dünyasında başlıca muhatap olarak görüyor. Fener Patriği de hem Katolikler hem de Ortodoksların tarihinde büyük önem taşıyan İznik Konsili’nin 1700. yıldönümü etkinliklerine yeni papayı davet etti. Fener’in bu davetteki en önemli amacı, kendisini Ortodoks dünyasının mutlak lideri yapma planında, yani Lozan Antlaşması’nın kendisine tanıdığı sınırların dışına çıkma çabasında Vatikan’ın desteğini almak. Bizim basın bu gelişmeleri “Papa gelecek, turizm canlanacak” diye yorumluyor. Turizm gelirlerinden daha önde gelen konuların olduğunu anlatmak da ülkesi konusunda duyarlı aydınlara düşüyor.
denizberktay@yahoo.com